«Η Σημασία Της Ψυχολογίας Στον Αθλητισμό»

Συνέντευξη της κυρίας Φρόσως Πατσού, Αθλητικής Ψυχολόγου και δημιουργού του Ψυχομετρικού προγράμματος της Athlometrix.


Η κυρία Πατσού, μέσα από μια συνέντευξη εκπαιδευτικού χαρακτήρα, μοιράζεται τις γνώσεις της σχετικά με την αθλητική παιδοψυχολογία. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αντλήσουν συμβουλές, σχετικά με μακροχρόνια αναπάντητα ερωτήματα για την ψυχολογία των αθλητών στις νεαρές ηλικίες.

 



Η Συνέντευξη


-Πώς ακριβώς συνδυάζεται ο αθλητισμός με την ψυχολογία; 


-Ο αθλητισμός με την ψυχολογία είναι δύο άρρηκτα συνδεδεμένες έννοιες. Ένας αθλητής, όσο καλά προπονημένος και αν είναι από πλευράς φυσικής κατάστασης, αν η ψυχολογία του δεν είναι κι αυτή προπονημένη, δεν μπορεί ποτέ να φτάσει το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα.

 

-Από ποια ηλικία ένα παιδί ενδείκνυται να ξεκινάει να κάνει το πρώτο του ψυχομετρικό τεστ; Είναι χρήσιμα τα αποτελέσματα στις πολύ μικρές ηλικίες για τα παιδιά;


-Ανάλογα με την ηλικία και το γνωστικό επίπεδο του παιδιού, τα ψυχομετρικά τεστ διαφέρουν. Ήδη από την ηλικία των 10 ετών τα παιδιά είναι ικανά να συμπληρώσουν αυτά τα τεστ. Φυσικά, όσο μεγαλώνουν είναι ακόμη πιο αντιπροσωπευτικές οι μετρήσεις. Οι ηλικίες των 11-13 ετών είναι οι πιο ιδανικές ηλικίες. Νωρίτερα από την ηλικία των 10 ετών διαμορφώνουμε κάποιες άλλες κλίμακες και διαφοροποιούμε τα τεστ προκειμένου να είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε ψυχομετρικά το παιδί. Για τις ηλικίες 10 έως 13 ο όγκος των ψυχομετρικών τεστ είναι μικρότερος. Πρόκειται για τεστ πιο σύντομης μορφής. Επομένως για ηλικίες κάτω των 10 ετών το ψυχομετρικό τεστ δεν ενδείκνυται. Για τις ηλικίες 10 έως 13 ο όγκος των ψυχομετρικών τεστ είναι μικρότερος. Πρόκειται για τεστ πιο σύντομης μορφής.

 

-Το ψυχομετρικό τεστ δεν συνάδει απαραίτητα με ψυχολογικά προβλήματα ενός παιδιού. Ποια είναι η θέση σας;


- Το γεγονός πως ένας αθλητής κάνει το ψυχομετρικό τεστ, σε καμία περίπτωση δε σημαίνει ότι έχει προβλήματα. Το ψυχομετρικό τεστ δεν προσπαθεί να μας ανακαλύψει παθολογικές καταστάσεις. Το ψυχομετρικό τεστ είναι αντίστοιχο του εργομετρικού τεστ. Δηλαδή όπως στα εργομετρικά τεστ βλέπουμε τα επίπεδα δύναμης, αντοχής, ταχύτητας του παιδιού, αντίστοιχα και στο ψυχομετρικό τεστ βλέπουμε για παράδειγμα τα επίπεδα του άγχους ή της αυτοεκτίμησης και άλλες έννοιες. Άν αυτές οι έννοιες βρίσκονται στις μετρήσεις του παιδιού πιο χαμηλά, προσπαθούμε με έναν τρόπο να τις βελτιώσουμε. Ακριβώς όπως οι έννοιες του σώματος βελτιώνονται, βάρος, δύναμη, ταχύτητα, έτσι βελτιώνονται και οι έννοιες της ψυχής. Δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι το παιδί που κάνει το ψυχομετρικό τεστ έχει πρόβλημα. Είναι ξεκάθαρο.

 

-Ποιο από τα χαρακτηριστικά των μετρήσεων που προκύπτουν από το ψυχομετρικό της Athlometrix θεωρείτε πως έχει την μεγαλύτερη βαρύτητα;


-Όλες οι έννοιες και τα γνωρίσματα που προκύπτουν για την προσωπικότητα του αθλητή είναι το ίδιο σημαντικές. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω για παράδειγμα το επίπεδο του άγχους με αυτό της αυτοπεποίθησης. Εξάλλου κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι και αντιστρόφως ανάλογα. Για παράδειγμα ένα παιδί που έχει υψηλό άγχος συνήθως έχει και χαμηλή αυτοπεποίθηση και αντίστροφα. Επομένως, έχουν όλα την ίδια βαρύτητα, είναι όλα κομμάτια του παζλ της προσωπικότητας. Αν λείπει ένα κομμάτι του παζλ, τότε αυτό δεν είναι ολοκληρωμένο.

 

-Πώς εξασφαλίζεται ότι το παιδί έχει δώσει πραγματικές απαντήσεις στο τεστ της Athlometrix;


-Μέσα στο ίδιο το ψυχομετρικό τεστ ελλοχεύει ένα ερωτηματολόγιο το οποίο έχει τη δυνατότητα να ελέγχει την ειλικρίνεια με την οποία απαντάει το άτομο στις ερωτήσεις. Στην πραγματικότητα όμως δεν ελέγχει αν κάποιος απάντησε ψέμματα, αλλά αν το άτομο που έκανε το τεστ έδωσε την απαραίτητη σημασία, διάβαζε τις ερωτήσεις, απαντούσε σύμφωνα με αυτό που ένιωθε και δεν προσπάθησε να ωραιοποιήσει τα πράγματα ή να τους δώσει μια διάσταση υπερβολής. Σε όλα τα τεστ υπάρχουν όρια υψηλότερα, χαμηλότερα και ένα εύρος επιθυμητής κλίμακας.

 

-Οι γονείς μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχολογία των παιδιών;


-Οι γονείς είναι πολύ σημαντικοί στη ζωή των παιδιών. Τα παιδιά βασίζονται στους γονείς. Δεν συμφωνώ με την άποψη ότι οι γονείς είναι αρνητική επήρεια. Φυσικά και υπάρχουν γονείς που είναι πιεστικοί προς κάποια αρνητική κατεύθυνση γιατί επιδιώκουν κάποια αποτελέσματα, τουλάχιστον όσον αφορά τον αθλητισμό. Σκοπός των ψυχολόγων δεν είναι να αντικαθιστούν τους γονείς.Σκοπός είναι να τους εκπαιδεύσουν ώστε να μπορούν να καταλαβαίνουν μέχρι που πρέπει να είναι τα όρια της παρέμβασης τους στις δραστηριότητες των παιδιών. Υπάρχουν ορισμένα οξύμωρα παραδείγματα από γονείς οι οποίοι πιέζουν τα παιδιά σε κάποια θέματα χωρίς να συντρέχει κανένας ιδιαίτερος λόγος και σε κάποια άλλα θέματα που πραγματικά οφείλουν να είναι λίγο πιο παρεμβατικοί και ίσως και λίγο πιο αυστηροί, δεν είναι. Άρα οι γονείς πρέπει να εκπαιδευτούν για το πώς αντιμετωπίζουν το παιδί τους στην κάθε ηλικία. Είτε είναι παιδί είτε είναι έφηβος, είτε πρόκειται για τον λίγο πριν την ενηλικίωση ανήλικο.

 

-Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του γονέα στην παρακίνηση των παιδιών για άθληση; 


-Ο ρόλος του γονέα στο να δώσει το ερέθισμα είναι πολύ σημαντικός. Οι γονείς πρέπει απλά να δίνουν το ερέθισμα και την υποστήριξη, επειδή ένα παιδί από 7 έως 12 ετών μπορεί να μην έχει ακόμη καταλήξει ποιο άθλημα θέλει να ακολουθήσει. Αυτό εξαρτάται απο πάρα πολλά πράγματα. Ο γονιός είναι αυτός που πρέπει να το παρακινήσει να δοκιμάσει και κάποια άλλα αθλήματα. Το ζητούμενο όμως είναι ο γονιός να παραμένει υποστηρικτής και αρωγός σε αυτή την προσπάθεια. Δεν πρέπει να επεμβαίνει περισσότερο όταν το παιδί έχει καταλήξει στο άθλημα που θέλει να κάνει και έχει θέσει πλέον τους στόχους του κάνοντας ήδη την προσπάθεια του.

 

-Πές μου το φίλο σου να σου πώ ποιός είσαι. Είναι τελικά οι κοινωνικές συναναστροφές δείκτης της προσωπικότητας στις νεαρές ηλικίες;


-Φυσικά και έχει να κάνει, ναι. Οι παρέες είναι σημαντικές και αποτελούν έναν σημαντικό κρίκο της αλυσίδας. Ειδικά από την εφηβεία και έπειτα, οι σημαντικότεροι άνθρωποι στην ζωή του παιδιού αρχίζουν να γίνονται οι φίλοι. Επομένως, ένας φίλος που αποτελεί ένα θετικό πρότυπο, θα με κάνει και ένα παιδί καλύτερο. Ένας φίλος που προσπαθεί, είναι ώριμος, διορθώνει τα λάθη του και είναι έμπιστος, αποτελεί ένα θετικό πρότυπο. Μάλιστα αν το παιδί μπορεί να ανοίξει μαζί του ωραίες συζητήσεις, ακόμη και για προσωπικά θέματα, αποτελεί μια καλή στήριξη στη ζωή του και φυσικά, ένα σημαντικό κομμάτι ώστε να βελτιωθεί κι αυτό. Ένας φίλος ο οποίος δεν ενδιαφέρεται δεν διαβάζει, είναι ανώριμος κλπ, είναι πολύ πιθανό να μην συμβάλλει στην βελτίωση του παιδιού σε κανέναν τομέα της ζωής του. Αυτό δεν είναι απόλυτο, αλλά συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες.

 

-Ο ποδοσφαιριστής Μπάστιαν Ντάισλερ αποτελούσε ένα απο τα μεγαλύτερα ταλέντα του Γερμανικού ποδοσφαίρου. Πρόλαβε και έκανε μεγάλη καριέρα στην Μπάγερν Μονάχου 2002-2007, υπήρξε αναπόσπαστο μέλος της Εθνικής Γερμανίας, αγωνίστηκε στο κορυφαίο επίπεδο, όμως οι συχνοί τραυματισμοί του σε συνδυασμό με την πίεση απο τις υψηλές προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί προς το πρόσωπο του και δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει, τον οδήγησαν στην κατάθλιψη. Νοσηλεύτηκε ακόμη και σε ψυχιατρική κλινική για μήνες μέχρι η γυναίκα του να του φέρει στη ζωή το πρώτο τους παιδί και να επανέλθει λίγο στα καλά του. Το 2007 στα 27του χρόνια η είδηση ένα πρωί, ότι σταματάει το ποδόσφαιρο, είδε το φώς της δημοσιότητας σαν κεραυνός εν αιθρία. Μπορεί κάποια ψυχολογικά θέματα να καταστρέψουν μια λαμπρή καριέρα ή η δόξα και τα χρήματα σε κάνουν να ξεχνάς όλα σου τα προβλήματα;


-Σε καμία περίπτωση η δόξα και τα χρήματα δεν είναι δυνατόν να λειτουργούν σαν χάπι στα προβλήματα. Τα προβλήματα υπάρχουν, απλά  οι ευνοϊκές συνθήκες και οι στρωμένες καταστάσεις της ζωής, ίσως βοηθούν προσωρινά να βάζουν οι αθλητές τα προβλήματα... «κάτω από το χαλί». Οι αθλητές είναι άνθρωποι κι αυτοί. Εμείς τους βλέπουμε σαν υπερανθρώπους και φυσικά πρέπει να είναι ψυχολογικά υπεράνθρωποι καθώς υπερπροσπαθούν σε καθημερινή βάση. Ο κορυφαίος αθλητής πρέπει κάθε μέρα, μα κάθε μέρα να δίνει το 100%, να παλεύει με τους κακούς του δαίμονες, να προσπαθεί να βρει τα λάθη του. Όλη αυτή η κατάσταση απαιτεί μεγάλη ψυχική ισορροπία. Επιπλέον, αν είσαι πιο καλός και πιο διάσημος όλη αυτή η πίεση για να διατηρείσαι στην κορυφή κορυφώνεται καθώς υπεσέρχονται κι άλλοι παράγοντες  όπως είναι για παράδειγμα οι σπόνσορες, τα χρήματα, οι σύλλογοι, οι ομοσπονδίες, τα αποτελέσματα. Όλα αυτά είναι βάρος στις πλάτες ενός αθλητή. Ένας αθλητής λοιπόν, καλείται να τα διαχειρίζεται όλα αυτά και να ξεπερνάει τον εαυτό του σε καθημερινή βάση. Πρόκειται για ιδιαίτερες καταστάσεις που απαιτούν τεράστια ισορροπία και ένα περιβάλλον το οποίο να στηρίζει αυτή την προσωπικότητα, ώστε να μην καταρρεύσει.  Συμπερασματικά, η προπόνηση από μόνη της είναι πολλά πράγματα αλλά δεν είναι το παν. Η ψυχολογία, όπως και η διατροφή, ή όλο το προπονητικό team, είναι πάρα πολύ σημαντικοί παράγοντες για να ισορροπούν τον αθλητή και να τον κάνουν να σκέφτεται αυτό που πρέπει. Γιατί ο αθλητής πρέπει κάθε μέρα να ξεπερνάει τον εαυτό του και να βγάζει τα προβλήματα του έξω από την δουλειά του.



 

-Έχουμε δει κατά καιρούς, κορυφαίους αθλητές να αντιδρούν άσχημα σε περιπτώσεις όπου δέχονται έντονη κριτική. Αυτή η συμπεριφορά αποτελεί στοιχείο αντίδρασης;  


-Σε αυτό δεν μπορώ να απαντήσω απόλυτα. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απο το χαρακτήρα του αθλητή αλλά και απο άλλους παράγοντες όπως είναι για παράδειγμα το ποις ασκεί αυτή την έντονη κριτική, σε ποιο σημείο της καριέρας τους την ασκεί κ.α. Σαφώς, μπορεί να είναι στοιχείο αντίδρασης, αλλά δεν πρέπει να δίνονται ερμηνείες γενικά χωρίς να υπάρχουν περαιτέρω συγκεκριμένα στοιχεία για την κάθε κατάσταση. Σίγουρα οι αθλητές δέχονται πολυκριτική και είναι απο τις κοινωνικές ομάδες που αντιδρούν πολύ λιγότερο σε σχέση με άλλους ανθρώπους οι οποίοι κάνουν άλλα επαγγέλματα. Οι αθλητές πολλές φορές προτιμούν ό,τι έχουν να πουν, να το δείχνουν μέσα στο γήπεδο. Επομένως ένας αθλητής ο οποίος επιλέγει να απαντήσει στους επικριτές του δημόσια, σημαίνει ότι είναι πραγματικά υπερβολικά πιεσμένος.

 

-Μια ψυχολογική υποστήριξη, σε τί χρονικό διάστημα μπορεί να φέρει τις αλλαγές στην ψυχολογία του ατόμου και να φέρει βελτιωμένα αποτελέσματα;


-Η ελάχιστη χρονική περίοδος που πρέπει να περάσει ώστε να επαναλάβει το παιδί το ψυχομετρικό τεστ, είναι οι 6 μήνες, ανεξάρτητα από το αν το παιδί έχει μπει σε ένα πρόγραμμα ψυχολογικής υποστήριξης ή όχι. Σχετικά με το πότε ένα τέτοιο πρόγραμμα όμως μπορεί να αποφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως είναι η προσωπικότητα του παιδιού, οι συνθήκες που βιώνει στην προσωπική του ζωή , η ωριμότητα του κ.α. Υπάρχουν παιδιά που αποφορτίζονται από την πρώτη κιόλας συνεδρία και αλλάζουν τρόπο σκέψης και υπάρχουν παιδιά που όλο αυτό το αποτέλεσμα έρχεται την επόμενη χρονιά ακόμη κι αν έχουν σταματήσει το πρόγραμμα.

 

-Πόσο αξιόπιστο είναι ένα πρόγραμμα Ψυχολογικής Υποστήριξης;


-Εγγυημένα, ένα πρόγραμμα Ψυχολογικής Υποστήριξης δεν μπορεί να αποτύχει σε καμία περίπτωση. Όποιος αθλητής μπήκε σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, σε καμία περίπτωση δεν έμεινε στο ίδιο επίπεδο που ήταν πριν και πολύ περισσότερο, ποτέ δεν έγινε χειρότερα. Όλοι όσοι συμμετείχαν σε ένα τέτοιου είδους πρόγραμμα, πήραν κάτι. Το πώς πήρε ο καθένας αυτό το κάτι και σε πόση χρονική περίοδο εξαρτήθηκε αποκλειστικά από την προσωπικότητα του αθλητή και από το στενό του περιβάλλον. Οικογένεια, προπονητής, φίλοι, στόχοι, γνωστική αντίληψη, μορφωτικό επίπεδο, όλοι αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν. Σας το λέω και από προσωπική εμπειρία σαν αθλήτρια αλλά και ως αθλητική ψυχολόγος, ότι ένα πρόγραμμα ψυχολογικής υποστήριξης είναι αδύνατον να αποτύχει. Οι αθλητές που λαμβάνουν την ψυχολογική υποστήριξη μέσω του προγράμματος έρχονται πολύ συνειδητοποιημένοι, έρχονται και θέλουν να πάνε παρακάτω, βλέπουν την υπερπροσπάθεια τους καθημερινά, οπότε ειλικρινά σας λέω ότι δεν μου έχει τύχει ποτέ κάποιος να ολοκληρώσει το πρόγραμμα χωρίς ένα θετικό πρόσημο.



 

-Ένα παιδί μικρότερης ηλικίας στο οποίο θα επιβάλλουν οι γονείς  παρά τη θέληση του να συμμετέχει στο ψυχομετρικό τεστ της Athlometrix ή και οποιοδήποτε άλλο, υπάρχει ποτέ περίπτωση να νιώσει ότι αντιμετωπίζει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα;


-Επαναλαμβάνω για να ξεκαθαρίσει το τοπίο, «ένα παιδί το οποίο ακολουθεί ένα πρόγραμμα υποστήριξης δεν σημαίνει ότι έχει πρόβλημα». Όπως αντίστοιχα ο αθλητής μπορεί να πάει σε έναν διατροφολόγο και να ακολουθήσει ένα πρόγραμμα όχι απαραίτητα γιατί έχει περιττά κιλά, απλά για να μάθει να τρέφεται σωστά. Το ίδιο πράγμα είναι και η αθλητική ψυχολογία. Το παιδί μαθαίνει να παίρνει απο τον αθλητισμό αυτό που χρειάζεται περισσότερο και να σκέφτεται με τον σωστό τρόπο για να είναι καλά. Άρα λοιπόν επ ουδενί δεν τοποθετούμε το πρόγραμμα στη βάση του προβλήματος ποτέ και εξηγούμε στο παιδί ότι δεν βρίσκεται εδώ επειδή έχει κάποιο πρόβλημα. Αυτό είναι κάτι που ξεκαθαρίζουμε εξ' αρχής. Τονίζουμε στο παιδί οτι εδώ δεν βρίσκεσαι επειδή έχεις κάποιο πρόβλημα. Για να καταλάβετε, έρχονται παιδιά να ακολουθήσουν μια συνεδρία τα οποία έχουν πάρα πολύ καλά ψυχολογικά, και έρχονται απλά για να μάθουν τεχνικές, να κάνουν ασκήσεις ή και να συζητήσουν απλά μια κατάσταση. Πρόκειται για αθλητές που έχουν χαμηλά τα επίπεδα του άγχους και υψηλά τα επίπεδα της αυτοπεποίθησης κι όμως μπορεί να έρθουν για να πάρουν μια συμβουλή ώστε να μπορούν να διαχειριστούν μια αγωνιστική κατάσταση. Φυσικά και έρχονται και παιδιά που οι κλίμακες τους δεν είναι επιθυμητές, όμως ακόμη κι αυτά τα παιδιά δεν τα τοποθετούμε σε παιδιά που έχουν κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα, απλά πρέπει να μάθουν να σκέφτονται με έναν άλλο τρόπο για να είναι καλά.

 

-Τα προαπαιτούμενα χαρακτηριστικά ψυχολογικά γνωρίσματα ενός αθλητή είναι διαφορετικά απο άθλημα σε άθλημα;


-Υπάρχουν βασικά χαρακτηριστικά που είναι ίδια και έχουν να κάνουν με την ψυχολογία και την γυμναστική αντίληψη και υπάρχουν και άλλα χαρακτηριστικά ειδικά για το κάθε άθλημα που αφορούν την τεχνική και τις συγκεκριμένες τεχνικές απαιτήσεις κάθε αθλήματος. Υπάρχουν μικρές τεχνικές διαφοροποίησης απο άθλημα σε άθλημα. Οι μεγάλες διαφορές βρίσκονται ανάμεσα στα ομαδικά και στα ατομικά αθλήματα. Αλλα το 80 % των χαρακτηριστικών της βάσης ειναι κοινό για όλα τα αθλήματα.

 

-Και τέλος, ένα γενικό σχόλιο για την αξιολόγηση και βελτίωση της αθλητικής-παιδικής ψυχολογίας; 


-Το να βελτιώνουμε τον εαυτό μας σε όλα τα επίπεδα έιναι το καλύτερο δώρο που μπορούμε να του κάνουμε. Μάλιστα η βελτίωση πρέπει να γίνεται σε όλα τα επίπεδα, είτε στον σωματικό, είτε στον ψυχολογικό τομέα. Επομένως, δεν πρέπει να φοβόμαστε να εκπαιδευόμαστε και ψυχικά. Ζούμε στο 2018, δεν ζούμε στην άγνοια. Μπορούμε να ενημερωνόμαστε είτε μέσα από βιβλία είτε μέσα από το διαδίκτυο για ψυχολογικά θέματα. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την ψυχολογία μας και τη βελτίωση της με φόβο. Αυτό που κάνουμε εμείς σήμερα εδώ γίνεται στην υπόλοιπη Ευρώπη και στην Αμερική εδώ και πολλά χρόνια και εφόσον τα αποτελέσματα είναι ορατά, ας μην φοβόμαστε τον κλάδο της ψυχολογίας σαν επιστήμη. Εκείνο που πρέπει να προσέχουμε πάντως περισσότερο κατά την άποψη μου είναι να διαλέγουμε με προσοχή τους ανθρώπους στους οποίους θα εμπιστευτούμε την ψυχολογική μας παρακολούθηση. Ανθρώπους οι οποίοι είναι πραγματικά εξειδικευμένοι και πιστοποιημένοι. Να είμαστε σίγουροι ότι έχουνε γνώσεις και ότι φέρονται στα παιδιά μας με τον σωστό τρόπο. Είτε πρόκειται για τον προπονητή της ομάδας που στέλνουμε το παιδί μας, είτε για τον αθλητικό ψυχολόγο, είτε οποιονδήποτε άλλον έρχεται σε επαφή μαζί του. Οφείλουμε σαν γονείς να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Πρέπει να είμαστε γονείς και ταυτόχρονα επαγγελματίες και πάντα να ελέγχουμε το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά μας.

 

Φρόσω  Πατσού
M.Sc. Ψυχολόγος - Αθλητική Ψυχολόγος
Επιστημονική Συνεργάτιδα Εθνικής Ομάδας Στίβου
Επιστημονική Συνεργάτιδα Ακαδημιών Ποδοσφαίρου ΑΕΚ
E-mail: frossopatsou@yahoo.gr
Τηλ.: 6982.89.28.32
www.idealpsychology.gr

Most popular